Page 176 - Demo

174N%u00eb kap%u00ebrcim t%u00eb shekujve XIX-XX, Shqip%u00ebria ishte n%u00eb k%u00ebrkim t%u00eb identitetit t%u00eb vet sa si shtet, aq edhe si komb. Artist%u00ebt e pak%u00ebt t%u00eb k%u00ebsaj periudhe l%u00ebkunden mes komercializmit dhe nj%u00eb arti realist me frym%u00eb komb%u00ebtare, duke u shk%u00ebputur krejt%u00ebsisht nga e kaluara e shekujve n%u00ebn Perandorin%u00eb Osmane. Marubi dhe fotografia n%u00eb Shqip%u00ebri n%u00eb mesin e shek. XIXT%u00eb par%u00ebt q%u00eb propozuan imazhe t%u00eb v%u00ebrteta nga realiteti i koh%u00ebs ishin fotograf%u00ebt. I pari mes tyre ishte Pjet%u00ebr Marubi (1834-1903), nj%u00eb italian i ri q%u00eb e solli teknologjin%u00eb e fotografis%u00eb n%u00eb Shkod%u00ebr rreth vitit 1850. Me fotografit%u00eb e tij, ai zbuloi p%u00ebr her%u00eb t%u00eb par%u00eb se %u00e7%u2019pamje kishte peizazhi, qyteti, dhe banor%u00ebt e Shkodr%u00ebs. Ai ofroi nj%u00eb sh%u00ebmb%u00eblltyr%u00eb t%u00eb v%u00ebrtet%u00eb t%u00eb realitetit t%u00eb koh%u00ebs. N%u00eb k%u00ebt%u00eb m%u00ebnyr%u00eb u thye p%u00ebrfundimisht tradita shekullore e artit fetar si i vetmi art n%u00eb realitetin shqiptar. Pas tij shum%u00eb fotograf%u00eb t%u00eb tjer%u00eb, sidomos pas shpalljes s%u00eb Pavar%u00ebsis%u00eb, u shtuan gati n%u00eb %u00e7do qytet t%u00eb Shqip%u00ebris%u00eb. Disa prej tyre ishin Kel Marubi (1870-1940), djali i bir%u00ebsuar i Pjetrit, fotografi kor%u00e7ar Kristaq Sotiri (1883-1970), Shan Pici, Ded%u00eb Jakova, Ymer Bali, etj. Arkitektura, mes frym%u00ebs italiane dhe asaj shqiptareNd%u00ebrkoh%u00eb, n%u00eb fillim t%u00eb shekullit XX, n%u00eb shum%u00eb qytete t%u00eb Shqip%u00ebris%u00eb po ndryshonte dhe arkitektura e banesave dhe nd%u00ebrtesave institucionale. Disa arkitekt%u00eb vendas si Kol%u00eb Idromeno (1860-1939), Kristo Sotiri, Qemal Butka etj., ofruan nj%u00eb arkitektur%u00eb t%u00eb rinovuar, larg frym%u00ebs tradicionale t%u00eb banes%u00ebs popullore qytetare. Ata u frym%u00ebzuan nga arkitektura e koh%u00ebs n%u00eb per%u00ebndim dhe nga qytete t%u00eb tjera t%u00eb m%u00ebdha t%u00eb Ballkanit, duke u dh%u00ebn%u00eb qyteteve shqiptare nj%u00eb frym%u00eb t%u00eb re mjaft per%u00ebndimore. Nj%u00eb shembull klasik i saj mund t%u00eb shijohet ende sot n%u00eb pedonale n%u00eb Shkod%u00ebr, apo n%u00eb vilat e bulevardit %u201cRepublika%u201d n%u00eb Kor%u00e7%u00eb. Fig. 1. Kol%u00eb Idromeno, %u201cDasma shkodrane%u201d, 1924, detajFig. 3. Ded%u00eb Jakova, %u201cMariu%u00e7a Zeka%u201d, 1946 Fig. 4. Kel Marubi, %u201cKapiteni Mark Raka dhe bajraktari i Shal%u00ebs%u201d, 1922Fig. 5. Pamje nga Sheshi Sk%u00ebnderbej, 1930Fig. 2. Pjet%u00ebr Marubi, %u201cLyp%u00ebsi i varf%u00ebr%u201d 1885ARTI N%u00cb SHQIP%u00cbRI N%u00cb GJYSM%u00cbN E PAR%u00cb T%u00cb SHEK. XX29